System Sygnalizacji Pożaru SSP – schemat, elementy i etapy wykonania

Szybkie wykrycie dymu, wzrostu temperatury albo ręczne zgłoszenie zagrożenia może zdecydować o bezpieczeństwie ludzi i ograniczeniu strat materialnych. Za realizację tych zadań odpowiada System Sygnalizacji Pożaru, nazywany w skrócie SSP. Nie jest to pojedyncza czujka ani centrala, ale współpracujący zespół urządzeń dobranych do konkretnego budynku.

Jak działa system sygnalizacji pożaru? Jakie elementy są niezbędne i jak przebiega montaż systemu sygnalizacji pożaru? Wyjaśniamy to na przykładzie rozwiązań Siemens Cerberus dostępnych w ofercie Global-Poż.

Co to jest system sygnalizacji pożaru?

System sygnalizacji pożaru to instalacja przeznaczona do możliwie wczesnego wykrywania oznak pożaru, przekazywania informacji o zagrożeniu oraz uruchamiania zaprogramowanych działań alarmowych i sterujących.

Sygnał może pochodzić z automatycznej czujki dymu lub temperatury, a także z ręcznego ostrzegacza pożarowego. Informacja trafia następnie do centrali SSP. Centrala rozpoznaje urządzenie, lokalizuje strefę zagrożenia, informuje obsługę i – zgodnie z zaprogramowanym scenariuszem – uruchamia odpowiednie wyjścia.

SSP może między innymi:

• aktywować sygnalizatory akustyczne lub optyczne;
• przekazywać informację do systemu monitoringu pożarowego;
• zwalniać trzymacze drzwi przeciwpożarowych;
• uruchamiać system oddymiania lub napowietrzania;
• sterować wybranymi elementami wentylacji;
• przekazywać sygnały do innych instalacji bezpieczeństwa.

Zakres tych funkcji nie jest jednak jednakowy w każdym obiekcie. Wynika on z projektu, scenariusza pożarowego, obowiązujących wymagań i sposobu użytkowania budynku.

System sygnalizacji pożaru schemat – jak przepływa informacja?

Uproszczony schemat SSP można przedstawić następująco:

czujki automatyczne i ręczne ostrzegacze pożarowe → linia lub pętla dozorowa → centrala SSP → sygnalizatory, monitoring i urządzenia wykonawcze

W systemie adresowalnym każde kompatybilne urządzenie pracujące na pętli otrzymuje własny adres. Dzięki temu centrala może wskazać nie tylko strefę, ale również konkretny element, który zgłosił alarm albo usterkę.

Przykładem takiego rozwiązania jest Siemens Cerberus FIT FC360. Centrala FC361 obsługuje jedną pętlę i do 126 adresów, natomiast FC362 – dwie pętle i do 252 adresów. Pętla może być również skonfigurowana jako linie otwarte, przy czym zgodnie z dokumentacją producenta liczba urządzeń na jednej linii otwartej jest ograniczona.

Warto podkreślić, że przedstawiony system sygnalizacji pożaru schemat ma charakter funkcjonalny. Nie zastępuje projektu technicznego. Nie pokazuje przekrojów przewodów, sposobu zasilania, izolatorów, stref dozorowych ani konkretnych połączeń wejść i wyjść.

Jakie elementy tworzą System Sygnalizacji Pożaru SSP?

Kompletna instalacja SSP może składać się z wielu rodzajów urządzeń. Ich liczba, typ i rozmieszczenie zależą m.in. od wielkości budynku, geometrii pomieszczeń, wysokości, warunków środowiskowych i charakteru zagrożenia.

Centrala sygnalizacji pożarowej

Centrala jest głównym punktem nadzorującym pracę instalacji. Odbiera i analizuje sygnały z urządzeń, prezentuje alarmy i usterki oraz realizuje zaprogramowane sterowania.

Centrale Siemens Cerberus FIT FC360 mają zintegrowany panel obsługowy. W zależności od wariantu umożliwiają podłączenie jednej lub dwóch pętli C-NET. Wyposażenie obejmuje między innymi:

• dwie nadzorowane linie sygnalizatorów;
• trzy programowalne wyjścia przekaźnikowe;
• cztery programowalne wejścia lub wyjścia;
• port Ethernet;
• pamięć 2000 zdarzeń;
• kontrolę zwarcia i przerwania linii;
• możliwość rozbudowy o dodatkowe moduły;
• nadzorowanie zasilania oraz akumulatorów.

Centrala może zostać skonfigurowana za pomocą oprogramowania FC360 Panel Configurator. Pozwala to przypisać opisy urządzeń i stref oraz określić zależności pomiędzy sygnałami wejściowymi a reakcjami systemu.

Automatyczne czujki pożarowe

Czujka powinna reagować na zjawisko, które może pojawić się na odpowiednio wczesnym etapie przewidywanego pożaru. Z tego względu nie należy stosować jednego typu detektora we wszystkich pomieszczeniach bez wcześniejszej analizy warunków.

W rodzinie Cerberus FIT dostępne są między innymi:

• Siemens OP360 – optyczna czujka dymu wykorzystująca zasadę rozproszenia światła;
• Siemens OH360 – czujka wielosensorowa łącząca detekcję dymu i temperatury;
• Siemens HI360 – czujka ciepła reagująca na wzrost temperatury.

Czujka OH360 może być dobrym rozwiązaniem tam, gdzie połączenie dwóch kryteriów detekcji pomaga zwiększyć wiarygodność rozpoznania zagrożenia. OP360 służy do wykrywania dymu, natomiast HI360 może być stosowana w miejscach, w których warunki utrudniają wykorzystanie standardowej czujki dymu.

Urządzenia komunikują się indywidualnie z centralą przez C-NET i mają zintegrowane separatory linii. W razie uszkodzenia fragmentu pętli wadliwy odcinek może zostać odizolowany, a informacja o problemie zostanie przekazana do centrali.

Ręczne ostrzegacze pożarowe

Ręczny ostrzegacz pożarowy, czyli ROP, umożliwia człowiekowi zgłoszenie zauważonego zagrożenia. Urządzenia montuje się w dobrze widocznych i łatwo dostępnych miejscach określonych w projekcie.

Przykładowe adresowalne ostrzegacze Siemens FDM221, FDM223 i FDM224 komunikują się przez magistralę FDnet/C-NET i mają własny wskaźnik zadziałania oraz izolator linii.

Poszczególne modele różnią się sposobem uruchomienia:

• FDM221 i FDM224 są ostrzegaczami jednoczynnościowymi;
• FDM223 wymaga zbicia szybki, a następnie naciśnięcia przycisku;
• FDM223 i FDM224 mogą – w odpowiedniej konfiguracji – pracować również w bardziej wymagających warunkach środowiskowych.

Dobierając ROP do centrali, należy sprawdzić aktualną listę kompatybilności urządzeń. Wspólny protokół komunikacyjny nie zawsze oznacza możliwość dowolnego łączenia wszystkich produktów należących do szerokiej rodziny Cerberus.

Moduły wejść i wyjść

System ppoż często musi odbierać informacje z urządzeń zewnętrznych oraz przekazywać polecenia do innych instalacji. Do realizacji takich połączeń służą moduły wejść i wyjść.

Siemens FDCIO361 ma monitorowane wejście stykowe oraz wyjście, które może pracować jako bezpotencjałowy styk przekaźnikowy albo nadzorowane wyjście z osobnym zasilaniem. Moduł komunikuje się przez C-NET i otrzymuje indywidualny adres podczas uruchamiania.

Można go wykorzystać – zależnie od dokumentacji i konfiguracji – do odbierania stanów technicznych lub sterowania kompatybilnymi urządzeniami zewnętrznymi. Moduł kontroluje również linię wejściową pod kątem przerwy i zwarcia.

Zasilanie podstawowe i rezerwowe

System sygnalizacji pożaru musi zachować zdolność działania również w razie awarii zasilania sieciowego. Centrala FC360 współpracuje z dwoma akumulatorami 12 V. Dostępne warianty obudowy pozwalają zastosować akumulatory o pojemności do 12 Ah albo do 25 Ah.

Producent podaje możliwość uzyskania podtrzymania do 72 godzin, ale nie oznacza to, że każda konfiguracja automatycznie osiągnie taki wynik. Wymaganą pojemność należy wyznaczyć na podstawie bilansu prądowego, liczby urządzeń, obciążenia wyjść i wymaganego czasu pracy w dozorze oraz alarmie.

System ppoż a SSP – czy oznaczają to samo?

Pojęcia te są często stosowane zamiennie, ale nie są tożsame. SSP odpowiada przede wszystkim za wykrywanie pożaru, informowanie o alarmie i realizowanie określonych sterowań. System ppoż jest pojęciem szerszym i może obejmować także:

• system oddymiania i napowietrzania;
• wentylację pożarową;
• przeciwpożarowe zamknięcia i odcięcia;
• dźwiękowy system ostrzegawczy;
• stałe urządzenia gaśnicze;
• awaryjne zasilanie urządzeń przeciwpożarowych.

Nowoczesne systemy ppożarowe mogą ze sobą współpracować, ale sposób tej współpracy musi wynikać ze scenariusza pożarowego i projektu. Centrala SSP nie zastępuje centrali oddymiania, zasilacza przeciwpożarowego ani urządzenia sterującego systemem gaśniczym.

Montaż systemu sygnalizacji pożaru – najważniejsze etapy

Prawidłowy montaż systemu sygnalizacji pożaru nie rozpoczyna się od przykręcenia czujek. Pierwszym krokiem jest rozpoznanie potrzeb obiektu i przygotowanie dokumentacji.

1. Analiza obiektu i wymagań

Należy ustalić przeznaczenie budynku, sposób jego użytkowania, podział na strefy, warunki środowiskowe oraz rodzaje możliwych zagrożeń. Trzeba także określić, z jakimi instalacjami SSP ma współpracować.

2. Projekt systemu

Projekt określa m.in. rodzaj systemu, podział na strefy dozorowe, rozmieszczenie urządzeń, przebieg pętli i linii, sposób zasilania oraz logikę alarmowania i sterowania.

To właśnie na tym etapie wybierane są odpowiednie czujki, ROP-y, sygnalizatory, moduły i wariant centrali. Projektant musi uwzględnić kompatybilność urządzeń, dokumentację producenta i aktualne wymagania techniczne.

3. Wykonanie tras i montaż urządzeń

Instalator wykonuje okablowanie oraz montuje centralę, czujki, ROP-y, sygnalizatory i moduły zgodnie z projektem. Należy zachować dostęp potrzebny do obsługi, testowania oraz konserwacji.

Podczas prac trzeba również chronić czujki przed pyłem i zabrudzeniem. Czujki OP360, OH360 i HI360 są dostarczane z osłonami przeznaczonymi do zabezpieczenia urządzeń w czasie robót budowlanych.

4. Adresowanie i konfiguracja

Po wykonaniu instalacji urządzenia są wykrywane, adresowane i przypisywane do właściwych stref. Następnie konfiguruje się treści komunikatów oraz zależności sterujące.

W systemie FC360 adresy kompatybilnych urządzeń C-NET mogą być nadawane automatycznie podczas uruchamiania. Nie zwalnia to jednak wykonawcy z obowiązku sprawdzenia każdego elementu i jego zgodności z dokumentacją.

5. Testy i próby współdziałania

Każda czujka, każdy ROP, sygnalizator, moduł oraz wyjście sterujące powinny zostać sprawdzone. Testy muszą potwierdzić nie tylko pojawienie się alarmu na centrali, ale także prawidłową realizację zaprogramowanych reakcji.

Jeśli SSP współpracuje z oddymianiem, wentylacją, drzwiami przeciwpożarowymi albo monitoringiem, konieczne są próby współdziałania tych instalacji.

6. Odbiór i dokumentacja

Po zakończeniu prac inwestor powinien otrzymać wymaganą dokumentację, w tym dokumentację powykonawczą, protokoły prób i odbiorów, instrukcje obsługi oraz książkę pracy systemu. Personel odpowiedzialny za obiekt powinien zostać przeszkolony w zakresie podstawowej obsługi centrali i postępowania po wystąpieniu alarmu lub usterki.

7. Przeglądy i konserwacja

Odbiór instalacji nie kończy odpowiedzialności za jej sprawność. System wymaga regularnych testów, przeglądów i konserwacji zgodnie z przepisami, dokumentacją techniczno-ruchową oraz instrukcjami producenta.

Systemy ppożarowe w strefach zagrożonych wybuchem

Obiekty przemysłowe mogą wymagać specjalnych urządzeń przeznaczonych do pracy w strefach zagrożonych wybuchem. Przykładem jest Siemens FDCL221-Ex, który oddziela i ogranicza energię pomiędzy częścią standardową a iskrobezpieczną linią FDnet-Ex/C-NET-Ex.

Adapter musi być montowany poza strefą zagrożoną wybuchem. Może współpracować z odpowiednimi urządzeniami Ex należącymi do wskazanych przez producenta systemów. Nie należy traktować go jako uniwersalnego rozszerzenia każdej centrali FC360 – zastosowanie wymaga sprawdzenia kompatybilności całej konfiguracji i spełnienia wymagań dotyczących instalacji w strefach Ex.

Jak dobrać odpowiedni System Sygnalizacji Pożaru?

Nie istnieje jeden zestaw SSP odpowiedni dla każdego budynku. Innej ochrony może wymagać szkoła lub hotel, innej magazyn, a jeszcze innej zakład produkcyjny albo obiekt ze strefami zagrożonymi wybuchem.

Przed wyborem urządzeń warto ustalić:

• wielkość i przeznaczenie obiektu;
• liczbę wymaganych adresów i pętli;
• rodzaje spodziewanych zjawisk pożarowych;
• warunki panujące w chronionych pomieszczeniach;
• wymagane sposoby alarmowania;
• urządzenia, którymi SSP ma sterować;
• wymagany czas pracy z zasilania rezerwowego;
• możliwości późniejszej rozbudowy;
• dostępność serwisu i części zamiennych.

Global-Poż oferuje centrale, czujki, ręczne ostrzegacze pożarowe, moduły oraz akcesoria należące do rodziny Siemens Cerberus. Przy kompletowaniu instalacji należy opierać się na projekcie i aktualnej dokumentacji kompatybilności, a nie wyłącznie na marce lub typie magistrali.

Bezpieczny SSP zaczyna się od dobrego projektu

Skuteczny System Sygnalizacji Pożaru powinien szybko wykrywać zagrożenie, przekazywać czytelną informację i uruchamiać właściwe działania. O jego niezawodności decyduje jednak nie tylko jakość centrali czy czujek. Równie ważne są projekt, prawidłowy dobór kompatybilnych urządzeń, fachowy montaż, rzetelne testy i regularna konserwacja.

Dobrze zaplanowany system ppoż daje użytkownikom budynku czas na reakcję, a służbom i obsłudze – jasną informację o miejscu oraz charakterze zagrożenia. Warto więc potraktować jego przygotowanie jako inwestycję w bezpieczeństwo ludzi, mienia i ciągłość działania obiektu.